昌国君乐毅,为燕昭王合五国之兵而攻齐,下七十馀城,尽郡县之以属燕
chāng guó jūn yuè yì , wèi yàn zhāo wáng hé wǔ guó zhī bīng ér gōng qí , xià qī shí yú chéng , jǐn jùn xiàn zhī yǐ shǔ yàn
三城未下,而燕昭王死
sān chéng wèi xià , ér yàn zhāo wáng sǐ
惠王即位,用齐人反间,疑乐毅,而使骑劫代之将
huì wáng jí wèi , yòng qí rén fǎn jiàn , yí yuè yì , ér shǐ qí jié dài zhī jiāng
乐毅奔赵,赵封以为望诸君
yuè yì bēn zhào , zhào fēng yǐ wéi wàng zhū jūn
齐田单诈骑劫,卒败燕军,复收七十余城以复齐
qí tián dān zhà qí jié , zú bài yàn jūn , fù shōu qī shí yú chéng yǐ fù qí
燕王悔,惧赵用乐毅乘燕之弊以伐燕
yàn wáng huǐ , jù zhào yòng yuè yì chéng yàn zhī bì yǐ fá yàn
燕王乃使人让乐毅,且谢之曰:“先王举国而委将军,将军为燕破齐,报先王之仇,天下莫不振动
yàn wáng nǎi shǐ rén ràng yuè yì , qiě xiè zhī yuē :“ xiān wáng jǔ guó ér wěi jiāng jūn , jiāng jūn wèi yàn pò qí , bào xiān wáng zhī chóu , tiān xià mò bù zhèn dòng
寡人岂敢一日而忘将军之功哉
guǎ rén qǐ gǎn yī rì ér wàng jiāng jūn zhī gōng zāi
会先王弃群臣,寡人新即位,左右误寡人
huì xiān wáng qì qún chén , guǎ rén xīn jí wèi , zuǒ yòu wù guǎ rén
寡人之使骑劫代将军,为将军久暴露于外,故召将军,且休计事
guǎ rén zhī shǐ qí jié dài jiāng jūn , wèi jiāng jūn jiǔ bào lù yú wài , gù zhào jiāng jūn , qiě xiū jì shì
将军过听,以与寡人有隙,遂捐燕而归赵
jiāng jūn guò tīng , yǐ yǔ guǎ rén yǒu xì , suì juān yàn ér guī zhào
将军自为计则可矣,而亦何以报先王之所以遇将军之意乎
jiāng jūn zì wèi jì zé kě yǐ , ér yì hé yǐ bào xiān wáng zhī suǒ yǐ yù jiāng jūn zhī yì hū
望诸君乃使人献书报燕王曰:“臣不佞,不能奉承先王之教,以顺左右之心,恐抵斧质之罪,以伤先王之明,而又害于足下之义,故遁逃奔赵
wàng zhū jūn nǎi shǐ rén xiàn shū bào yàn wáng yuē :“ chén bù nìng , bù néng fèng chéng xiān wáng zhī jiào , yǐ shùn zuǒ yòu zhī xīn , kǒng dǐ fǔ zhì zhī zuì , yǐ shāng xiān wáng zhī míng , ér yòu hài yú zú xià zhī yì , gù dùn táo bèn zhào
自负以不肖之罪,故不敢为辞说
zì fù yǐ bù xiào zhī zuì , gù bù gǎn wèi cí shuō
今王使使者数之罪,臣恐侍御者之不察先王之所以畜幸臣之理,而又不白于臣之所以事先王之心,故敢以书对
jīn wáng shǐ shǐ zhě shù zhī zuì , chén kǒng shì yù zhě zhī bù chá xiān wáng zhī suǒ yǐ chù xìng chén zhī lǐ , ér yòu bù bái yú chén zhī suǒ yǐ shì xiān wáng zhī xīn , gù gǎn yǐ shū duì
“臣闻贤圣之君不以禄私其亲,功多者授之
“ chén wén xián shèng zhī jūn bù yǐ lù sī qí qīn , gōng duō zhě shòu zhī
不以官随其爱,能当者处之
bù yǐ guān suí qí ài , néng dāng zhě chù zhī
故察能而授官者,成功之君也
gù chá néng ér shòu guān zhě , chéng gōng zhī jūn yě
论行而结交者,立名之士也
lùn xíng ér jié jiāo zhě , lì míng zhī shì yě
臣以所学者观之,先王之举错,有高世之心,故假节于魏王,而以身得察于燕
chén yǐ suǒ xué zhě guān zhī , xiān wáng zhī jǔ cuò , yǒu gāo shì zhī xīn , gù jiǎ jié yú wèi wáng , ér yǐ shēn dé chá yú yàn
先王过举,擢之乎宾客之中,而立之乎群臣之上,不谋于父兄,而使臣为亚卿
xiān wáng guò jǔ , zhuó zhī hū bīn kè zhī zhōng , ér lì zhī hū qún chén zhī shàng , bù móu yú fù xiōng , ér shǐ chén wèi yà qīng
臣自以为奉令承教,可以幸无罪矣,故受命而不辞
chén zì yǐ wéi fèng lìng chéng jiào , kě yǐ xìng wú zuì yǐ , gù shòu mìng ér bù cí
“先王命之曰:‘我有积怨深怒于齐,不量轻弱,而欲以齐为事
“ xiān wáng mìng zhī yuē :‘ wǒ yǒu jī yuàn shēn nù yú qí , bù liàng qīng ruò , ér yù yǐ qí wèi shì
’臣对曰:‘夫齐,霸国之余教而骤胜之遗事也,闲于甲兵,习于战攻
’ chén duì yuē :‘ fū qí , bà guó zhī yú jiào ér zhòu shèng zhī yí shì yě , xián yú jiǎ bīng , xí yú zhàn gōng
王若欲伐之,则必举天下而图之
wáng ruò yù fá zhī , zé bì jǔ tiān xià ér tú zhī
举天下而图之,莫径于结赵矣
jǔ tiān xià ér tú zhī , mò jìng yú jié zhào yǐ
且又淮北、宋地,楚、魏之所同愿也
qiě yòu huái běi 、 sòng dì , chǔ 、 wèi zhī suǒ tóng yuàn yě
赵若许约,楚、赵、宋尽力,四国攻之,齐可大破也
zhào ruò xǔ yuē , chǔ 、 zhào 、 sòng jìn lì , sì guó gōng zhī , qí kě dà pò yě
’先王曰:‘善
’ xiān wáng yuē :‘ shàn
’臣乃口受令,具符节,南使臣于赵
’ chén nǎi kǒu shòu lìng , jù fú jié , nán shǐ chén yú zhào
顾反命,起兵随而攻齐,以天之道,先王之灵,河北之地,随先王举而有之于济上
gù fǎn mìng , qǐ bīng suí ér gōng qí , yǐ tiān zhī dào , xiān wáng zhī líng , hé běi zhī dì , suí xiān wáng jǔ ér yǒu zhī yú jì shàng
济上之军奉令击齐,大胜之
jì shàng zhī jūn fèng lìng jī qí , dà shèng zhī
轻卒锐兵,长驱至国
qīng zú ruì bīng , cháng qū zhì guó
齐王逃遁走莒,仅以身免
qí wáng táo dùn zǒu jǔ , jǐn yǐ shēn miǎn
珠玉财宝,车甲珍器,尽收入燕
zhū yù cái bǎo , chē jiǎ zhēn qì , jǐn shōu rù yàn
大吕陈于元英,故鼎反乎历室,齐器设于宁台
dà lǚ chén yú yuán yīng , gù dǐng fǎn hū lì shì , qí qì shè yú níng tái
蓟丘之植,植于汶篁
jì qiū zhī zhí , zhí yú wèn huáng
自五伯以来,功未有及先王者也
zì wǔ bó yǐ lái , gōng wèi yǒu jí xiān wáng zhě yě
先王以为顺于其志,以臣为不顿命,故裂地而封之,使之得比乎小国诸侯
xiān wáng yǐ wéi shùn yú qí zhì , yǐ chén wèi bù dùn mìng , gù liè dì ér fēng zhī , shǐ zhī dé bǐ hū xiǎo guó zhū hóu
臣不佞,自以为奉令承教,可以幸无罪矣,故受命而弗辞
chén bù nìng , zì yǐ wéi fèng lìng chéng jiào , kě yǐ xìng wú zuì yǐ , gù shòu mìng ér fú cí
“臣闻贤明之君,功立而不废,故著于《春秋》,蚤知之士,名成而不毁,故称于后世
“ chén wén xián míng zhī jūn , gōng lì ér bù fèi , gù zhù yú 《 chūn qiū 》, zǎo zhī zhī shì , míng chéng ér bù huǐ , gù chēng yú hòu shì
若先王之报怨雪耻,夷万乘之强国,收八百岁之蓄积,及至弃群臣之日,遗令诏后嗣之馀义,执政任事之臣,所以能循法令,顺庶孽者,施及萌隶,皆可以教于后世
ruò xiān wáng zhī bào yuàn xuě chǐ , yí wàn chéng zhī qiáng guó , shōu bā bǎi suì zhī xù jī , jí zhì qì qún chén zhī rì , yí lìng zhào hòu sì zhī yú yì , zhí zhèng rèn shì zhī chén , suǒ yǐ néng xún fǎ lìng , shùn shù niè zhě , shī jí méng lì , jiē kě yǐ jiào yú hòu shì
“臣闻善作者不必善成,善始者不必善终
“ chén wén shàn zuò zhě bù bì shàn chéng , shàn shǐ zhě bù bì shàn zhōng
昔者伍子胥说听乎阖闾,故吴王远迹至于郢
xī zhě wǔ zi xū shuō tīng hū hé lǘ , gù wú wáng yuǎn jì zhì yú yǐng
夫差弗是也,赐之鸱夷而浮之江
fū chà fú shì yě , cì zhī chī yí ér fú zhī jiāng
故吴王夫差不悟先论之可以立功,故沉子胥而弗悔
gù wú wáng fū chà bù wù xiān lùn zhī kě yǐ lì gōng , gù chén zi xū ér fú huǐ
子胥不蚤见主之不同量,故入江而不改
zi xū bù zǎo jiàn zhǔ zhī bù tóng liàng , gù rù jiāng ér bù gǎi
“夫免身全功,以明先王之迹者,臣之上计也
“ fū miǎn shēn quán gōng , yǐ míng xiān wáng zhī jì zhě , chén zhī shàng jì yě
离毁辱之非,堕先王之名者,臣之所大恐也
lí huǐ rǔ zhī fēi , duò xiān wáng zhī míng zhě , chén zhī suǒ dà kǒng yě
临不测之罪,以幸为利者,义之所不敢出也
lín bù cè zhī zuì , yǐ xìng wèi lì zhě , yì zhī suǒ bù gǎn chū yě
“臣闻古之君子,交绝不出恶声
“ chén wén gǔ zhī jūn zǐ , jiāo jué bù chū è shēng
忠臣之去也,不洁其名
zhōng chén zhī qù yě , bù jié qí míng
臣虽不佞,数奉教于君子矣
chén suī bù nìng , shù fèng jiào yú jūn zǐ yǐ
恐侍御者之亲左右之说,而不察疏远之行也
kǒng shì yù zhě zhī qīn zuǒ yòu zhī shuō , ér bù chá shū yuǎn zhī xíng yě
故敢以书报,唯君之留意焉
gù gǎn yǐ shū bào , wéi jūn zhī liú yì yān