四时配四德,元亨利与贞。
sì shí pèi sì dé , yuán hēng lì yǔ zhēn 。
天德元最重,方春木主生。
tiān dé yuán zuì zhòng , fāng chūn mù zhǔ shēng 。
夏火物畅茂,是为德之亨。
xià huǒ wù chàng mào , shì wèi dé zhī hēng 。
金利秋向实,水贞冬日成。
jīn lì qiū xiàng shí , shuǐ zhēn dōng rì chéng 。
既贞又为元,循环未尝停。
jì zhēn yòu wèi yuán , xún huán wèi cháng tíng 。
天高而地下,阴降复阳升。
tiān gāo ér dì xià , yīn jiàng fù yáng shēng 。
气理本同运,天人特异名。
qì lǐ běn tóng yùn , tiān rén tè yì míng 。
性情即理气,其义明且精。
xìng qíng jí lǐ qì , qí yì míng qiě jīng 。
元亨利贞理,因时有足征。
yuán hēng lì zhēn lǐ , yīn shí yǒu zú zhēng 。
生长敛藏气,依理常偕行。
shēng zhǎng liǎn cáng qì , yī lǐ cháng xié xíng 。
仁礼义知性,一初同圣氓。
rén lǐ yì zhī xìng , yī chū tóng shèng máng 。
恻隐至羞恶,辞让是非情。
cè yǐn zhì xiū wù , cí ràng shì fēi qíng 。
天人二而一,如射中鹄正。
tiān rén èr ér yī , rú shè zhōng gǔ zhèng 。
奈何天无心,人欲易缠萦。
nài hé tiān wú xīn , rén yù yì chán yíng 。
无心自无妄,通复皆一诚。
wú xīn zì wú wàng , tōng fù jiē yī chéng 。
吁嗟其有欲,天理随榛荆。
xū jiē qí yǒu yù , tiān lǐ suí zhēn jīng 。
残忍仁斧斤,贪冒义蝗螟。
cán rěn rén fǔ jīn , tān mào yì huáng míng 。
礼失之绵蕞,知止于絜瓶。
lǐ shī zhī mián zuì , zhī zhǐ yú jié píng 。
天人一而二,如水分渭泾。
tiān rén yī ér èr , rú shuǐ fèn wèi jīng 。
大哉古圣人,一念天是承。
dà zāi gǔ shèng rén , yī niàn tiān shì chéng 。
仰观俯以察,天降地上腾。
yǎng guān fǔ yǐ chá , tiān jiàng dì shàng téng 。
夭桃华灼灼,好鸟鸣嘤嘤。
yāo táo huá zhuó zhuó , hǎo niǎo míng yīng yīng 。
木德自此盛,我心惟和平。
mù dé zì cǐ shèng , wǒ xīn wéi hé píng 。
恢炱行炽景,是月阴阳争。
huī tái xíng chì jǐng , shì yuè yīn yáng zhēng 。
天明一畅达,朱光布八纮。
tiān míng yī chàng dá , zhū guāng bù bā hóng 。
动极必生静,慎哉柔道乘。
dòng jí bì shēng jìng , shèn zāi róu dào chéng 。
金行兆新凉,宇宙日清泠。
jīn xíng zhào xīn liáng , yǔ zhòu rì qīng líng 。
万宝就凝实,群葩委芳菁。
wàn bǎo jiù níng shí , qún pā wěi fāng jīng 。
三阴行肃物,戒哉色与声。
sān yīn xíng sù wù , jiè zāi sè yǔ shēng 。
冬至甲子夜,一叶开尧蓂。
dōng zhì jiǎ zi yè , yī yè kāi yáo míng 。
凝阴虽已剥,初阳才有萌。
níng yīn suī yǐ bō , chū yáng cái yǒu méng 。
观天于闭塞,掩身身欲宁。
guān tiān yú bì sè , yǎn shēn shēn yù níng 。
诸君子其来,我诗尔其聆。
zhū jūn zǐ qí lái , wǒ shī ěr qí líng 。
子能悟此理,见义自珑玲。
zi néng wù cǐ lǐ , jiàn yì zì lóng líng 。
子或昧此理,见义等聋盲。
zi huò mèi cǐ lǐ , jiàn yì děng lóng máng 。
善根有由檗,端绪微微呈。
shàn gēn yǒu yóu bò , duān xù wēi wēi chéng 。
触物动恻怛,致爱先雏婴。
chù wù dòng cè dá , zhì ài xiān chú yīng 。
在天元之时,春意方勃兴。
zài tiān yuán zhī shí , chūn yì fāng bó xīng 。
声身贯律度,动作锵璜珩。
shēng shēn guàn lǜ dù , dòng zuò qiāng huáng háng 。
三千三百仪,皦皦朝阳升。
sān qiān sān bǎi yí , jiǎo jiǎo zhāo yáng shēng 。
在天亨之时,夏气方敷荣。
zài tiān hēng zhī shí , xià qì fāng fū róng 。
利物合于义,秋揫味金腥。
lì wù hé yú yì , qiū jiū wèi jīn xīng 。
贞固守以知,冬藏令玄冥。
zhēn gù shǒu yǐ zhī , dōng cáng lìng xuán míng 。
一心一太极,彼此无损增。
yī xīn yī tài jí , bǐ cǐ wú sǔn zēng 。
至哉子朱子,讲道于考亭。
zhì zāi zi zhū zi , jiǎng dào yú kǎo tíng 。
若明通公溥,万古破说铃。
ruò míng tōng gōng pǔ , wàn gǔ pò shuō líng 。
仁元明可配,礼亨通可称。
rén yuán míng kě pèi , lǐ hēng tōng kě chēng 。
义利公所在,知贞溥所能。
yì lì gōng suǒ zài , zhī zhēn pǔ suǒ néng 。
若东南西北,随方有依凭。
ruò dōng nán xī běi , suí fāng yǒu yī píng 。
春元东甲乙,夏亨南丙丁。
chūn yuán dōng jiǎ yǐ , xià hēng nán bǐng dīng 。
北贞壬及癸,西利辛及庚。
běi zhēn rén jí guǐ , xī lì xīn jí gēng 。
若震离兑坎,随用无变更。
ruò zhèn lí duì kǎn , suí yòng wú biàn gēng 。
火则离玄黄,木则震主青。
huǒ zé lí xuán huáng , mù zé zhèn zhǔ qīng 。
秋则兑金说,冬则坎水盈。
qiū zé duì jīn shuō , dōng zé kǎn shuǐ yíng 。
四者诚昭昭,请细与君评。
sì zhě chéng zhāo zhāo , qǐng xì yǔ jūn píng 。
真精妙凝合,我得气之英。
zhēn jīng miào níng hé , wǒ dé qì zhī yīng 。
所学背斯理,南辕驰幽并。
suǒ xué bèi sī lǐ , nán yuán chí yōu bìng 。
当其泉达时,浩浩江河倾。
dāng qí quán dá shí , hào hào jiāng hé qīng 。
当其火然时,炎炎已煌荧。
dāng qí huǒ rán shí , yán yán yǐ huáng yíng 。
萌檗得所养,拱把可霄峥。
méng bò dé suǒ yǎng , gǒng bǎ kě xiāo zhēng 。
富贵真浮云,无为羡金籯。
fù guì zhēn fú yún , wú wéi xiàn jīn yíng 。
荣华忽飘风,无为宠辱惊。
róng huá hū piāo fēng , wú wéi chǒng rǔ jīng 。
鸩妖用之媒,钱神事之兄。
zhèn yāo yòng zhī méi , qián shén shì zhī xiōng 。
四者苟能充,于利必无营。
sì zhě gǒu néng chōng , yú lì bì wú yíng 。
厚酒促亡家,冶容擅倾城。
hòu jiǔ cù wáng jiā , yě róng shàn qīng chéng 。
四者苟能充,于欲必先惩。
sì zhě gǒu néng chōng , yú yù bì xiān chéng 。
晓起敞吾门,参前倚舆衡。
xiǎo qǐ chǎng wú mén , cān qián yǐ yú héng 。
晦息安其身,主敬常惺惺。
huì xī ān qí shēn , zhǔ jìng cháng xīng xīng 。
勿谓暗室暗,囧如对日星。
wù wèi àn shì àn , jiǒng rú duì rì xīng 。
勿谓闲居闲,凛如警雷霆。
wù wèi xián jū xián , lǐn rú jǐng léi tíng 。
仁暴判舜桀,义利别轲牼。
rén bào pàn shùn jié , yì lì bié kē kēng 。
存心不以敬,焦火寒凝冰。
cún xīn bù yǐ jìng , jiāo huǒ hán níng bīng 。
事惟非与是,一闲谷为陵。
shì wéi fēi yǔ shì , yī xián gǔ wèi líng 。
慎勿思鸿鹄,常期肖螟蛉。
shèn wù sī hóng gǔ , cháng qī xiào míng líng 。
复坐吾语汝,而学发新硎。
fù zuò wú yǔ rǔ , ér xué fā xīn xíng 。
造道有标的,求己见准绳。
zào dào yǒu biāo dì , qiú jǐ jiàn zhǔn shéng 。
竭力事父母,夔夔谨鸡鸣。
jié lì shì fù mǔ , kuí kuí jǐn jī míng 。
同气曰兄弟,急难念脊鸰。
tóng qì yuē xiōng dì , jí nàn niàn jí líng 。
妇道顺为正,子职孝蒸蒸。
fù dào shùn wèi zhèng , zi zhí xiào zhēng zhēng 。
友义切以偲,诗歌木丁丁。
yǒu yì qiè yǐ cāi , shī gē mù dīng dīng 。
何莫非此德,拳拳服诸膺。
hé mò fēi cǐ dé , quán quán fú zhū yīng 。
何愧百年身,何慊万物灵。
hé kuì bǎi nián shēn , hé qiàn wàn wù líng 。
四者诚存存,心乎镂为铭。
sì zhě chéng cún cún , xīn hū lòu wèi míng 。
然而仁与义,又对立门庭。
rán ér rén yǔ yì , yòu duì lì mén tíng 。
知者义所藏,礼者仁所形。
zhī zhě yì suǒ cáng , lǐ zhě rén suǒ xíng 。
犹之四时运,阴阳为之经。
yóu zhī sì shí yùn , yīn yáng wèi zhī jīng 。
春夏阳日长,秋冬阴日凝。
chūn xià yáng rì zhǎng , qiū dōng yīn rì níng 。
又若仁义中,仁尤莫与京。
yòu ruò rén yì zhōng , rén yóu mò yǔ jīng 。
元犹五常仁,吾因伊川程。
yuán yóu wǔ cháng rén , wú yīn yī chuān chéng 。
益信春犹仁,通贯如建瓴。
yì xìn chūn yóu rén , tōng guàn rú jiàn líng 。
惟仁为器重,惟知亦不轻。
wéi rén wèi qì zhòng , wéi zhī yì bù qīng 。
守之不以知,惟仁莫能胜。
shǒu zhī bù yǐ zhī , wéi rén mò néng shèng 。
须知守之固,尤在见之明。
xū zhī shǒu zhī gù , yóu zài jiàn zhī míng 。
若夫信犹土,是犹纲之宏。
ruò fú xìn yóu tǔ , shì yóu gāng zhī hóng 。
圣门戒去信,重于食与兵。
shèng mén jiè qù xìn , zhòng yú shí yǔ bīng 。
四端斯无违,一心斯有恒。
sì duān sī wú wéi , yī xīn sī yǒu héng 。
天行以不息,异乎有欲枨。
tiān xíng yǐ bù xī , yì hū yǒu yù chéng 。
日进以无疆,同乎一贯曾。
rì jìn yǐ wú jiāng , tóng hū yí guàn céng 。
此为义理源,源洁流乃清。
cǐ wèi yì lǐ yuán , yuán jié liú nǎi qīng 。
精体兮实践,见汝颜之瞠。
jīng tǐ xī shí jiàn , jiàn rǔ yán zhī chēng 。