管仲相桓公,霸诸侯,攘夷狄,终其身齐国富强,诸侯不叛
guǎn zhòng xiāng huán gōng , bà zhū hóu , rǎng yí dí , zhōng qí shēn qí guó fù qiáng , zhū hóu bù pàn
管仲死,竖刁、易牙、开方用,桓公薨于乱,五公子争立,其祸蔓延,讫简公,齐无宁岁
guǎn zhòng sǐ , shù diāo 、 yì yá 、 kāi fāng yòng , huán gōng hōng yú luàn , wǔ gōng zi zhēng lì , qí huò màn yán , qì jiǎn gōng , qí wú nìng suì
夫功之成,非成于成之日,盖必有所由起
fū gōng zhī chéng , fēi chéng yú chéng zhī rì , gài bì yǒu suǒ yóu qǐ
祸之作,不作于作之日,亦必有所由兆
huò zhī zuò , bù zuò yú zuò zhī rì , yì bì yǒu suǒ yóu zhào
故齐之治也,吾不曰管仲,而曰鲍叔
gù qí zhī zhì yě , wú bù yuē guǎn zhòng , ér yuē bào shū
及其乱也,吾不曰竖刁、易牙、开方,而曰管仲
jí qí luàn yě , wú bù yuē shù diāo 、 yì yá 、 kāi fāng , ér yuē guǎn zhòng
竖刁、易牙、开方三子,彼固乱人国者,顾其用之者,桓公也
shù diāo 、 yì yá 、 kāi fāng sān zi , bǐ gù luàn rén guó zhě , gù qí yòng zhī zhě , huán gōng yě
夫有舜而后知放四凶,有仲尼而后知去少正卯
fū yǒu shùn ér hòu zhī fàng sì xiōng , yǒu zhòng ní ér hòu zhī qù shǎo zhèng mǎo
彼桓公何人也
bǐ huán gōng hé rén yě
顾其使桓公得用三子者,管仲也
gù qí shǐ huán gōng dé yòng sān zi zhě , guǎn zhòng yě
仲之疾也,公问之相
zhòng zhī jí yě , gōng wèn zhī xiāng
当是时也,吾以仲且举天下之贤者以对
dāng shì shí yě , wú yǐ zhòng qiě jǔ tiān xià zhī xián zhě yǐ duì
而其言乃不过曰竖刁、易牙、开方三子非人情,不可近而已
ér qí yán nǎi bù guò yuē shù diāo 、 yì yá 、 kāi fāng sān zi fēi rén qíng , bù kě jìn ér yǐ
仲以为桓公果能不用三子矣乎
zhòng yǐ wéi huán gōng guǒ néng bù yòng sān zi yǐ hū
仲与桓公处几年矣,亦知桓公之为人矣乎
zhòng yǔ huán gōng chù jǐ nián yǐ , yì zhī huán gōng zhī wéi rén yǐ hū
桓公声不绝于耳,色不绝于目,而非三子者则无以遂其欲
huán gōng shēng bù jué yú ěr , sè bù jué yú mù , ér fēi sān zi zhě zé wú yǐ suì qí yù
彼其初之所以不用者,徒以有仲焉耳
bǐ qí chū zhī suǒ yǐ bù yòng zhě , tú yǐ yǒu zhòng yān ěr
一日无仲,则三子者可以弹冠而相庆矣
yī rì wú zhòng , zé sān zi zhě kě yǐ dàn guān ér xiāng qìng yǐ
仲以为将死之言可以絷桓公之手足耶
zhòng yǐ wéi jiāng sǐ zhī yán kě yǐ zhí huán gōng zhī shǒu zú yé
夫齐国不患有三子,而患无仲
fū qí guó bù huàn yǒu sān zi , ér huàn wú zhòng
有仲,则三子者,三匹夫耳
yǒu zhòng , zé sān zi zhě , sān pǐ fū ěr
不然,天下岂少三子之徒
bù rán , tiān xià qǐ shǎo sān zi zhī tú
虽桓公幸而听仲,诛此三人,而其余者,仲能悉数而去之耶
suī huán gōng xìng ér tīng zhòng , zhū cǐ sān rén , ér qí yú zhě , zhòng néng xī shù ér qù zhī yé
仲可谓不知本者矣
zhòng kě wèi bù zhī běn zhě yǐ
因桓公之问,举天下之贤者以自代,则仲虽死,而齐国未为无仲也
yīn huán gōng zhī wèn , jǔ tiān xià zhī xián zhě yǐ zì dài , zé zhòng suī sǐ , ér qí guó wèi wèi wú zhòng yě
三子者不言可也
sān zi zhě bù yán kě yě
五伯莫盛于桓、文,文公之才,不过桓公,其臣又皆不及仲
wǔ bó mò shèng yú huán 、 wén , wén gōng zhī cái , bù guò huán gōng , qí chén yòu jiē bù jí zhòng
灵公之虐,不如孝公之宽厚
líng gōng zhī nüè , bù rú xiào gōng zhī kuān hòu
文公死,诸侯不敢叛晋,晋袭文公之余威,得为诸侯之盟主者百有余年
wén gōng sǐ , zhū hóu bù gǎn pàn jìn , jìn xí wén gōng zhī yú wēi , dé wèi zhū hóu zhī méng zhǔ zhě bǎi yǒu yú nián
其君虽不肖,而尚有老成人焉
qí jūn suī bù xiào , ér shàng yǒu lǎo chéng rén yān
桓公之薨也,一乱涂地,无惑也,彼独恃一管仲,而仲则死矣
huán gōng zhī hōng yě , yī luàn tú dì , wú huò yě , bǐ dú shì yī guǎn zhòng , ér zhòng zé sǐ yǐ
夫天下未尝无贤者,盖有有臣而无君者矣
fū tiān xià wèi cháng wú xián zhě , gài yǒu yǒu chén ér wú jūn zhě yǐ
桓公在焉,而曰天下不复有管仲者,吾不信也
huán gōng zài yān , ér yuē tiān xià bù fù yǒu guǎn zhòng zhě , wú bù xìn yě
仲之书有记其将死,论鲍叔、宾胥无之为人,且各疏其短,是其心以为数子者皆不足以托国,而又逆知其将死,则其书诞谩不足信也
zhòng zhī shū yǒu jì qí jiāng sǐ , lùn bào shū 、 bīn xū wú zhī wéi rén , qiě gè shū qí duǎn , shì qí xīn yǐ wéi shù zi zhě jiē bù zú yǐ tuō guó , ér yòu nì zhī qí jiāng sǐ , zé qí shū dàn mán bù zú xìn yě
吾观史䲡以不能进蘧伯玉而退弥子瑕,故有身后之谏
wú guān shǐ qiū yǐ bù néng jìn qú bó yù ér tuì mí zi xiá , gù yǒu shēn hòu zhī jiàn
萧何且死,举曹参以自代
xiāo hé qiě sǐ , jǔ cáo cān yǐ zì dài
大臣之用心,固宜如此也
dà chén zhī yòng xīn , gù yí rú cǐ yě
夫国以一人兴,以一人亡,贤者不悲其身之死,而忧其国之衰,故必复有贤者而后可以死
fū guó yǐ yī rén xīng , yǐ yī rén wáng , xián zhě bù bēi qí shēn zhī sǐ , ér yōu qí guó zhī shuāi , gù bì fù yǒu xián zhě ér hòu kě yǐ sǐ
彼管仲者,何以死哉
bǐ guǎn zhòng zhě , hé yǐ sǐ zāi