南溟奇甸褒封到,天语便代天地造。天地造物犹因材,南北不能齐杏梅。
nán míng qí diān bāo fēng dào , tiān yǔ biàn dài tiān dì zào 。 tiān dì zào wù yóu yīn cái , nán běi bù néng qí xìng méi 。
帝造一统涵春台,春台玉烛照九垓。甸服荒服同胚胎,南溟万里微汉台。
dì zào yī tǒng hán chūn tái , chūn tái yù zhú zhào jiǔ gāi 。 diān fú huāng fú tóng pēi tāi , nán míng wàn lǐ wēi hàn tái 。
七叶失宠缓五百,八十年代边维颓。后汉南朝遵祖,包荒姑勿推。
qī yè shī chǒng huǎn wǔ bǎi , bā shí nián dài biān wéi tuí 。 hòu hàn nán cháo zūn zǔ , bāo huāng gū wù tuī 。
隋唐一统,然犹因循旧染,视以四远待柔徕。宋设科目网人才,五星聚奎应光彩,文明之祥期千载。
suí táng yī tǒng , rán yóu yīn xún jiù rǎn , shì yǐ sì yuǎn dài róu lái 。 sòng shè kē mù wǎng rén cái , wǔ xīng jù kuí yīng guāng cǎi , wén míng zhī xiáng qī qiān zài 。
士有白袍倡文运而肇破天荒,有黄榜推少年而歆羡时辈。
shì yǒu bái páo chàng wén yùn ér zhào pò tiān huāng , yǒu huáng bǎng tuī shào nián ér xīn xiàn shí bèi 。
八榜蝉联,连裾接佩。自大观极科目之盛,至德祐厄阳九之悔。
bā bǎng chán lián , lián jū jiē pèi 。 zì dà guān jí kē mù zhī shèng , zhì dé yòu è yáng jiǔ zhī huǐ 。
无何道穷天水归,海南运去物亦改。地莽翳天涯,朔风悲海外。
wú hé dào qióng tiān shuǐ guī , hǎi nán yùn qù wù yì gǎi 。 dì mǎng yì tiān yá , shuò fēng bēi hǎi wài 。
白日苍海岛,化作黄尘寨,九十三年迷世界。皇天震怒,眷命下土。
bái rì cāng hǎi dǎo , huà zuò huáng chén zhài , jiǔ shí sān nián mí shì jiè 。 huáng tiān zhèn nù , juàn mìng xià tǔ 。
涤荡华夷氛,千古荒莽腥臊埃。圣祖奉天,焕发丝纶,褒封南溟奇甸天上来。
dí dàng huá yí fēn , qiān gǔ huāng mǎng xīng sāo āi 。 shèng zǔ fèng tiān , huàn fā sī lún , bāo fēng nán míng qí diān tiān shàng lái 。
比内邦畿甸服,万年民物奠居。落土著根荄,南溟为甸天地开,天荒地莽豁恢恢。
bǐ nèi bāng jī diān fú , wàn nián mín wù diàn jū 。 luò tǔ zhù gēn gāi , nán míng wèi diān tiān dì kāi , tiān huāng dì mǎng huō huī huī 。
海静波涛,千里白雪平皑皑。山增气色,一天青秀高崔嵬。
hǎi jìng bō tāo , qiān lǐ bái xuě píng ái ái 。 shān zēng qì sè , yī tiān qīng xiù gāo cuī wéi 。
光天之下,重光协日,南陲陆海隅,幽景光照回。望祭山川岳渎,骏奔相追推。
guāng tiān zhī xià , chóng guāng xié rì , nán chuí lù hǎi yú , yōu jǐng guāng zhào huí 。 wàng jì shān chuān yuè dú , jùn bēn xiāng zhuī tuī 。
溟甸有阶侯焚柴,溟甸有阶荷焚柴。皇天后土,混合山海元气回。
míng diān yǒu jiē hóu fén chái , míng diān yǒu jiē hé fén chái 。 huáng tiān hòu tǔ , hùn hé shān hǎi yuán qì huí 。
钟灵毓秀生英才,后先衮衮登公台,位居九棘面三槐。
zhōng líng yù xiù shēng yīng cái , hòu xiān gǔn gǔn dēng gōng tái , wèi jū jiǔ jí miàn sān huái 。
群才属休明,奉承盈运纷徘徊。玉烛馀光照草莱,遗民遗黎荷栽培。
qún cái shǔ xiū míng , fèng chéng yíng yùn fēn pái huái 。 yù zhú yú guāng zhào cǎo lái , yí mín yí lí hé zāi péi 。
南溟为甸方,恰才未及十纪。而人物增品之盛,遽与隆古相追陪。
nán míng wèi diān fāng , qià cái wèi jí shí jì 。 ér rén wù zēng pǐn zhī shèng , jù yǔ lóng gǔ xiāng zhuī péi 。
衣冠礼乐之美,遽与中州相追陪。诗书弦诵之兴,遽与邹鲁相追陪。
yī guàn lǐ lè zhī měi , jù yǔ zhōng zhōu xiāng zhuī péi 。 shī shū xián sòng zhī xīng , jù yǔ zōu lǔ xiāng zhuī péi 。
财成之道,天地不能财。帝造独代天安排,抚育南北同婴孩。
cái chéng zhī dào , tiān dì bù néng cái 。 dì zào dú dài tiān ān pái , fǔ yù nán běi tóng yīng hái 。
民胞物与分形骸,是盖分殊而理一恒该。含生并育,各得其所安其分,一一孰非帝造恩播筛。
mín bāo wù yǔ fēn xíng hái , shì gài fēn shū ér lǐ yī héng gāi 。 hán shēng bìng yù , gè dé qí suǒ ān qí fēn , yī yī shú fēi dì zào ēn bō shāi 。
海不扬波百神谐,巨灵效顺驱风协平荡海岛,禹迹不到蛟龙堆。
hǎi bù yáng bō bǎi shén xié , jù líng xiào shùn qū fēng xié píng dàng hǎi dǎo , yǔ jì bú dào jiāo lóng duī 。
又驱黑海跋浪翻溟吞舟,巨鳅群归尾闾清海灾。
yòu qū hēi hǎi bá làng fān míng tūn zhōu , jù qiū qún guī wěi lǘ qīng hǎi zāi 。
鼋鼍龙鱼鳖,海错万状不可枚,源源来游来臻南溟殖货财。
yuán tuó lóng yú biē , hǎi cuò wàn zhuàng bù kě méi , yuán yuán lái yóu lái zhēn nán míng zhí huò cái 。
岂直玳瑁可翊冠冕之华美,而砗磲独与七宝争奇瑰。
qǐ zhí dài mào kě yì guān miǎn zhī huá měi , ér chē qú dú yǔ qī bǎo zhēng qí guī 。
此皆圣造,既已赞育两间,同于天地覆载。夫天地分形,海岳奠位。
cǐ jiē shèng zào , jì yǐ zàn yù liǎng jiān , tóng yú tiān dì fù zài 。 fū tiān dì fēn xíng , hǎi yuè diàn wèi 。
南溟奇甸,圣人先同轨。蓦地太古荒服,丕变侯邦而虚丽武卫。
nán míng qí diān , shèng rén xiān tóng guǐ 。 mò dì tài gǔ huāng fú , pī biàn hóu bāng ér xū lì wǔ wèi 。
人文物华钟奇此萃,此岂人为而能然哉。所谓圣人先天而天弗违,此其类也。
rén wén wù huá zhōng qí cǐ cuì , cǐ qǐ rén wéi ér néng rán zāi 。 suǒ wèi shèng rén xiān tiān ér tiān fú wéi , cǐ qí lèi yě 。
以人文言,汉唐以前世远不赘,赵宋奉天造草昧。
yǐ rén wén yán , hàn táng yǐ qián shì yuǎn bù zhuì , zhào sòng fèng tiān zào cǎo mèi 。
内地诸州,咸相胥于乱而不治之区。而以华为夷,皆相率于暗而不明之域,而视昼为晦。
nèi dì zhū zhōu , xián xiāng xū yú luàn ér bù zhì zhī qū 。 ér yǐ huá wèi yí , jiē xiāng shuài yú àn ér bù míng zhī yù , ér shì zhòu wèi huì 。
是故海南人文,为国守死,抗节无愧。始焉祥兴勤王,而吾人独倡先锋之孤危。
shì gù hǎi nán rén wén , wèi guó shǒu sǐ , kàng jié wú kuì 。 shǐ yān xiáng xīng qín wáng , ér wú rén dú chàng xiān fēng zhī gū wēi 。
终焉厓山运移,而吾众复守后凋之寒岁。茕茕吊影于胡天,而伤百年之无君。
zhōng yān yá shān yùn yí , ér wú zhòng fù shǒu hòu diāo zhī hán suì 。 qióng qióng diào yǐng yú hú tiān , ér shāng bǎi nián zhī wú jūn 。
干干待命于中土,而俟千载之嘉会。古有守礼义之国,此其古之流风遗爱。
gàn gàn dài mìng yú zhōng tǔ , ér qí qiān zài zhī jiā huì 。 gǔ yǒu shǒu lǐ yì zhī guó , cǐ qí gǔ zhī liú fēng yí ài 。
洪武开天,诏恤下慰。首言海南习礼义之教,有华夏之风砺世,天章光昭五纬瑞。
hóng wǔ kāi tiān , zhào xù xià wèi 。 shǒu yán hǎi nán xí lǐ yì zhī jiào , yǒu huá xià zhī fēng lì shì , tiān zhāng guāng zhāo wǔ wěi ruì 。
是盖先天圣人将欲降生,而天不违之,人民以先钟奇此萃矣。
shì gài xiān tiān shèng rén jiāng yù jiàng shēng , ér tiān bù wéi zhī , rén mín yǐ xiān zhōng qí cǐ cuì yǐ 。
以物华言,山海物产,千状万态。难置百喙,姑举长流,以通异派。
yǐ wù huá yán , shān hǎi wù chǎn , qiān zhuàng wàn tài 。 nán zhì bǎi huì , gū jǔ cháng liú , yǐ tōng yì pài 。
是故物华所先,则田美两熟,而有三熟之加。蚕禁原蚕,而有八蚕之倍。
shì gù wù huá suǒ xiān , zé tián měi liǎng shú , ér yǒu sān shú zhī jiā 。 cán jìn yuán cán , ér yǒu bā cán zhī bèi 。
珍珠麦利济军师,桄榔面应济饥馁。天南星药品耳,既同薯蓣济饥,而亦与中秋节物。
zhēn zhū mài lì jì jūn shī , guāng láng miàn yīng jì jī něi 。 tiān nán xīng yào pǐn ěr , jì tóng shǔ yù jì jī , ér yì yǔ zhōng qiū jié wù 。
鸭脚粟草部耳,既均谷菽赒给,而恒充四季家醅。
yā jiǎo sù cǎo bù ěr , jì jūn gǔ shū zhōu gěi , ér héng chōng sì jì jiā pēi 。
花之穗知年有秋,草之叶知风有飓。蜜株酒树之硕果,不假人为而自出天然。
huā zhī suì zhī nián yǒu qiū , cǎo zhī yè zhī fēng yǒu jù 。 mì zhū jiǔ shù zhī shuò guǒ , bù jiǎ rén wéi ér zì chū tiān rán 。
凤卵龙乳之佳实,不用酋盐而能令人醉。既有三超园品之奇,复同一守甸土之贵。
fèng luǎn lóng rǔ zhī jiā shí , bù yòng qiú yán ér néng lìng rén zuì 。 jì yǒu sān chāo yuán pǐn zhī qí , fù tóng yī shǒu diān tǔ zhī guì 。
邻封仅逾百里,限天堑而根不敢移。寰宇虽购千金,守天定而节不敢贷。
lín fēng jǐn yú bǎi lǐ , xiàn tiān qiàn ér gēn bù gǎn yí 。 huán yǔ suī gòu qiān jīn , shǒu tiān dìng ér jié bù gǎn dài 。
盖曾受戒真宰于千载之前,而预为南溟奇甸万年之待。
gài céng shòu jiè zhēn zǎi yú qiān zài zhī qián , ér yù wèi nán míng qí diān wàn nián zhī dài 。
又若陇山之莺,岭南所无也,而甸域有之,是谁使之有哉,盖为奇甸表章稀世之瑞。
yòu ruò lǒng shān zhī yīng , lǐng nán suǒ wú yě , ér diān yù yǒu zhī , shì shuí shǐ zhī yǒu zāi , gài wèi qí diān biǎo zhāng xī shì zhī ruì 。
通国之虎,岭南所有也,而甸域无之,是谁使之无哉,亦为奇甸禁绝万年之害。
tōng guó zhī hǔ , lǐng nán suǒ yǒu yě , ér diān yù wú zhī , shì shuí shǐ zhī wú zāi , yì wèi qí diān jìn jué wàn nián zhī hài 。
馀若鸡有灵,放啼三声而占否泰。雀有长,就观五色而别章采。
yú ruò jī yǒu líng , fàng tí sān shēng ér zhàn fǒu tài 。 què yǒu zhǎng , jiù guān wǔ sè ér bié zhāng cǎi 。
是皆甸山钟奇吐秀,而自然发露之英华,靡物物刻雕而调习采绘。
shì jiē diān shān zhōng qí tǔ xiù , ér zì rán fā lù zhī yīng huá , mí wù wù kè diāo ér diào xí cǎi huì 。
古有嘉禾异蓂灵物之属,此其古之遗迹。大概维岳降神,岂惟生贤,亦必有逾古嘉精灵应,出为治世光贵。
gǔ yǒu jiā hé yì míng líng wù zhī shǔ , cǐ qí gǔ zhī yí jì 。 dà gài wéi yuè jiàng shén , qǐ wéi shēng xián , yì bì yǒu yú gǔ jiā jīng líng yīng , chū wèi zhì shì guāng guì 。
况今先天圣人嗜欲将至,而天不违之,物华亦皆钟奇此萃矣。
kuàng jīn xiān tiān shèng rén shì yù jiāng zhì , ér tiān bù wéi zhī , wù huá yì jiē zhōng qí cǐ cuì yǐ 。
人文物华,钟奇此萃。一触圣心之天机,而天光宇泰,自然鸣天籁。
rén wén wù huá , zhōng qí cǐ cuì 。 yī chù shèng xīn zhī tiān jī , ér tiān guāng yǔ tài , zì rán míng tiān lài 。
隐尔天声,形于金石玉音之宣,遂为南溟人物,万世永赖。
yǐn ěr tiān shēng , xíng yú jīn shí yù yīn zhī xuān , suì wèi nán míng rén wù , wàn shì yǒng lài 。
噫嘻,龙马浮河而羲画成,神龟出洛而禹畴遂。南溟献奇,而圣祖皇帝玉音克配。
yī xī , lóng mǎ fú hé ér xī huà chéng , shén guī chū luò ér yǔ chóu suì 。 nán míng xiàn qí , ér shèng zǔ huáng dì yù yīn kè pèi 。
先圣后圣,本同一揆。仰观古今,南溟一地。治乱安危,何曾择代。
xiān shèng hòu shèng , běn tóng yī kuí 。 yǎng guān gǔ jīn , nán míng yī dì 。 zhì luàn ān wēi , hé zēng zé dài 。
隋唐两开幕府,徒费罢郡食邑,未闻进德而嘉会。
suí táng liǎng kāi mù fǔ , tú fèi bà jùn shí yì , wèi wén jìn dé ér jiā huì 。
圣神一褒疆域,不止进德嘉会。而置荒服于邦畿侯甸之安,纳民于安富尊荣之内。
shèng shén yī bāo jiāng yù , bù zhǐ jìn dé jiā huì 。 ér zhì huāng fú yú bāng jī hóu diān zhī ān , nà mín yú ān fù zūn róng zhī nèi 。
圣恩罩被疆域,有如是哉。鼎湖龙去天巍巍,元元蠢蠢,惟亿万世思荣哀,圣子神孙执鬯杯。
shèng ēn zhào bèi jiāng yù , yǒu rú shì zāi 。 dǐng hú lóng qù tiān wēi wēi , yuán yuán chǔn chǔn , wéi yì wàn shì sī róng āi , shèng zi shén sūn zhí chàng bēi 。
吾甸吾人,为犬为马,世报恩德南溟隈。南溟奇甸,永抱玉音,穷极宇宙,而历万万飞劫灰。
wú diān wú rén , wèi quǎn wèi mǎ , shì bào ēn dé nán míng wēi 。 nán míng qí diān , yǒng bào yù yīn , qióng jí yǔ zhòu , ér lì wàn wàn fēi jié huī 。