滇南僻绝徼,四境无通津。
diān nán pì jué jiǎo , sì jìng wú tōng jīn 。
闾阎稀百货,糠核供饔飧。
lǘ yán xī bǎi huò , kāng hé gōng yōng sūn 。
惟有林麓富,到处瞻嶙峋。
wéi yǒu lín lù fù , dào chù zhān lín xún 。
时于瘴氛外,光气疑金银。
shí yú zhàng fēn wài , guāng qì yí jīn yín 。
铜山列坑阜,盘盘郁青云。
tóng shān liè kēng fù , pán pán yù qīng yún 。
灵苗吐一线,中有不赀珍。
líng miáo tǔ yī xiàn , zhōng yǒu bù zī zhēn 。
汤丹最雄厚,疏处诸峰尊。
tāng dān zuì xióng hòu , shū chù zhū fēng zūn 。
茂麓及落雪,灿列三星文。
mào lù jí luò xuě , càn liè sān xīng wén 。
其余复闲错,宝藏粉峮嶙。
qí yú fù xián cuò , bǎo zàng fěn qūn lín 。
青金次三品,哗嚣陋瑶琨。
qīng jīn cì sān pǐn , huā xiāo lòu yáo kūn 。
元气盛扶舆,钟此洱海漘。
yuán qì shèng fú yú , zhōng cǐ ěr hǎi chún 。
神皋与天府,宁复夸蜀秦。
shén gāo yǔ tiān fǔ , níng fù kuā shǔ qín 。
粤稽此何始,中天际昌辰。
yuè jī cǐ hé shǐ , zhōng tiān jì chāng chén 。
皇风美沕穆,氓俗崇庞淳。
huáng fēng měi mì mù , máng sú chóng páng chún 。
狱市一以寄,府藏多朽陈。
yù shì yī yǐ jì , fǔ cáng duō xiǔ chén 。
货惟恶弃地,利即常因民。
huò wéi è qì dì , lì jí cháng yīn mín 。
维兹天末产,远近初未闻。
wéi zī tiān mò chǎn , yuǎn jìn chū wèi wén 。
取携既不禁,有无亦能均。
qǔ xié jì bù jīn , yǒu wú yì néng jūn 。
豪家㣥糗粮,贫子四体勤。
háo jiā zhì qiǔ liáng , pín zi sì tǐ qín 。
采为冶铸用,利泽通无垠。
cǎi wèi yě zhù yòng , lì zé tōng wú yín 。
资此田布饶,偿彼万用屯。
zī cǐ tián bù ráo , cháng bǐ wàn yòng tún 。
遂令荒瘠区,熙熙日如春。
suì lìng huāng jí qū , xī xī rì rú chūn 。
问此遵何术,清净无纷纭。
wèn cǐ zūn hé shù , qīng jìng wú fēn yún 。
纵复遇贪墨,民气依然驯。
zòng fù yù tān mò , mín qì yī rán xùn 。
后始置官厂,仅亦云司存。
hòu shǐ zhì guān chǎng , jǐn yì yún sī cún 。
偷夺岂不惩,宽大固所敦。
tōu duó qǐ bù chéng , kuān dà gù suǒ dūn 。
征商比市易,已责同券焚。
zhēng shāng bǐ shì yì , yǐ zé tóng quàn fén 。
在纲诚有条,网漏舟还吞。
zài gāng chéng yǒu tiáo , wǎng lòu zhōu hái tūn 。
受值未及半,奇赢已多门。
shòu zhí wèi jí bàn , qí yíng yǐ duō mén 。
公私两给足,欢然意交欣。
gōng sī liǎng gěi zú , huān rán yì jiāo xīn 。
于戏又一时,美善难具论。
yú xì yòu yī shí , měi shàn nán jù lùn 。
岂惟宽得众,信亦均无贫。
qǐ wéi kuān dé zhòng , xìn yì jūn wú pín 。
大钧有斡运,时事旋飙轮。
dà jūn yǒu wò yùn , shí shì xuán biāo lún 。
赫赫李少保,闳议排因循。
hè hè lǐ shǎo bǎo , hóng yì pái yīn xún 。
辍彼海道贩,易以滇产殷。
chuò bǐ hǎi dào fàn , yì yǐ diān chǎn yīn 。
转输供九府,岁倍百万钧。
zhuǎn shū gōng jiǔ fǔ , suì bèi bǎi wàn jūn 。
下以减商负,上以资俸缗。
xià yǐ jiǎn shāng fù , shàng yǐ zī fèng mín 。
挹注一转手,变通如有神。
yì zhù yī zhuǎn shǒu , biàn tōng rú yǒu shén 。
滇铜从此著,乞求断户辚。
diān tóng cóng cǐ zhù , qǐ qiú duàn hù lín 。
近疆逼黔粤,远通汉渭滨。
jìn jiāng bī qián yuè , yuǎn tōng hàn wèi bīn 。
各购巨万计,符牒日委填。
gè gòu jù wàn jì , fú dié rì wěi tián 。
滇中官吏懦,应命如响臻。
diān zhōng guān lì nuò , yìng mìng rú xiǎng zhēn 。
竭泽网鲲鲕,非时穷斧斤。
jié zé wǎng kūn ér , fēi shí qióng fǔ jīn 。
日给犹不暇,仰屋空吟呻。
rì gěi yóu bù xiá , yǎng wū kōng yín shēn 。
譬如百金产,饭饱衣粗温。
pì rú bǎi jīn chǎn , fàn bǎo yī cū wēn 。
那堪一家食,分减赡四邻。
nà kān yī jiā shí , fēn jiǎn shàn sì lín 。
瓶罍日以罄,脂膏日以朘。
píng léi rì yǐ qìng , zhī gāo rì yǐ zuī 。
坐看好家室,终窭不自振。
zuò kàn hǎo jiā shì , zhōng jù bù zì zhèn 。
官司勇从令,疾苦畴咨询。
guān sī yǒng cóng lìng , jí kǔ chóu zī xún 。
鞭棰到斑白,逋逃动成群。
biān chuí dào bān bái , bū táo dòng chéng qún 。
大官号晓事,封章彻天阍。
dà guān hào xiǎo shì , fēng zhāng chè tiān hūn 。
皇仁沛丰泽,稠叠施????醇。
huáng rén pèi fēng zé , chóu dié shī nóng chún 。
三五老商客,感泣沾裳巾。
sān wǔ lǎo shāng kè , gǎn qì zhān shang jīn 。
皮骨幸犹在,誓当输骸筋。
pí gǔ xìng yóu zài , shì dāng shū hái jīn 。
四远召工匠,要约为弟昆。
sì yuǎn zhào gōng jiàng , yāo yuē wèi dì kūn 。
晨朝集洞口,赤立褫衣裙。
chén cháo jí dòng kǒu , chì lì chǐ yī qún 。
篝镫戴其首,千仞穷冥昏。
gōu dèng dài qí shǒu , qiān rèn qióng míng hūn 。
铦锋石齿触,断壁苔斑扪。
xiān fēng shí chǐ chù , duàn bì tái bān mén 。
当暑苦疫万,毒雾杂炎雰。
dāng shǔ kǔ yì wàn , dú wù zá yán fēn 。
冬寒体生粟,手龟足亦皲。
dōng hán tǐ shēng sù , shǒu guī zú yì jūn 。
倾身营一饱,忍饥还夕曛。
qīng shēn yíng yī bǎo , rěn jī hái xī xūn 。
洞中况偪侧,气咽不得伸。
dòng zhōng kuàng bī cè , qì yàn bù dé shēn 。
上如缘垤蚁,下如负山蚊。
shàng rú yuán dié yǐ , xià rú fù shān wén 。
伛偻如肿背,惨黯如幽魂。
yǔ lǚ rú zhǒng bèi , cǎn àn rú yōu hún 。
作劳岂不剧,未死期酬恩。
zuò láo qǐ bù jù , wèi sǐ qī chóu ēn 。
昊天诚罔极,躯命何足云。
hào tiān chéng wǎng jí , qū mìng hé zú yún 。
矿路日邃远,开凿愁坚珉。
kuàng lù rì suì yuǎn , kāi záo chóu jiān mín 。
曩时一朝获,今且须浃旬。
nǎng shí yī zhāo huò , jīn qiě xū jiā xún 。
材木又益诎,山岭童然髡。
cái mù yòu yì qū , shān lǐng tóng rán kūn 。
始悔旦旦伐,何以供灶薪。
shǐ huǐ dàn dàn fá , hé yǐ gōng zào xīn 。
奸商巧居奇,析利争狺狺。
jiān shāng qiǎo jū qí , xī lì zhēng yín yín 。
膏油贵石髓,菽粟珍兰薰。
gāo yóu guì shí suǐ , shū sù zhēn lán xūn 。
是物叹空乏,百役来逡巡。
shì wù tàn kōng fá , bǎi yì lái qūn xún 。
以兹艰采炼,动遭宫府嗔。
yǐ zī jiān cǎi liàn , dòng zāo gōng fǔ chēn 。
假贷息倍称,剜肉犹疮痕。
jiǎ dài xī bèi chēng , wān ròu yóu chuāng hén 。
程课岁难副,逋累陈相因。
chéng kè suì nán fù , bū lèi chén xiāng yīn 。
路穷思变计,由旧兼图新。
lù qióng sī biàn jì , yóu jiù jiān tú xīn 。
穷山走暗夜,望气觇纷纭。
qióng shān zǒu àn yè , wàng qì chān fēn yún 。
夤缘循矿脉,斧斗声磤磤。
yín yuán xún kuàng mài , fǔ dòu shēng yǐn yǐn 。
始焉见鸡窠,微茫辨胎浑。
shǐ yān jiàn jī kē , wēi máng biàn tāi hún 。
尺寸稍进步,快若王路遵。
chǐ cùn shāo jìn bù , kuài ruò wáng lù zūn 。
半山阻石硖,缩手呼苍旻。
bàn shān zǔ shí xiá , suō shǒu hū cāng mín 。
幸而得堂矿,室家象溱溱。
xìng ér dé táng kuàng , shì jiā xiàng qín qín 。
欢呼山震动,转告川横奔。
huān hū shān zhèn dòng , zhuǎn gào chuān héng bēn 。
五体竞投地,至心礼能仁。
wǔ tǐ jìng tóu dì , zhì xīn lǐ néng rén 。
行当纾积困,富与封侯伦。
háng dāng shū jī kùn , fù yǔ fēng hóu lún 。
鼓锐更深入,气夺千人军。
gǔ ruì gēng shēn rù , qì duó qiān rén jūn 。
岂知涌水出,大隧惊渊沦。
qǐ zhī yǒng shuǐ chū , dà suì jīng yuān lún 。
前劳付一掷,千万为沙尘。
qián láo fù yī zhì , qiān wàn wèi shā chén 。
况或山腹空,崩颓断云根。
kuàng huò shān fù kōng , bēng tuí duàn yún gēn 。
划如土委地,一毙数百人。
huà rú tǔ wěi dì , yī bì shù bǎi rén 。
丛骸埋乱石,隐隐成丘坟。
cóng hái mái luàn shí , yǐn yǐn chéng qiū fén 。
兽死息犹弗,鸟死哀鸣频。
shòu sǐ xī yóu fú , niǎo sǐ āi míng pín 。
如何此奄忽,寂寂声响泯。
rú hé cǐ yǎn hū , jì jì shēng xiǎng mǐn 。
家远莫闻知,谁来荐溪苹。
jiā yuǎn mò wén zhī , shuí lái jiàn xī píng 。
穷泉闭幽翳,终古冤沈湮。
qióng quán bì yōu yì , zhōng gǔ yuān shěn yān 。
深宵闻鬼哭,寒风闪阴磷。
shēn xiāo wén guǐ kū , hán fēng shǎn yīn lín 。
吁嗟人命贱,曾不如鸡豚。
xū jiē rén mìng jiàn , céng bù rú jī tún 。
有生皆苦境,厂民倍苦辛。
yǒu shēng jiē kǔ jìng , chǎng mín bèi kǔ xīn 。
利被遍亿兆,不能庇一身。
lì bèi biàn yì zhào , bù néng bì yī shēn 。
福先即祸始,倚伏理信真。
fú xiān jí huò shǐ , yǐ fú lǐ xìn zhēn 。
铜山实阶厉,恨不为原畇。
tóng shān shí jiē lì , hèn bù wèi yuán yún 。
顾惟造化伟,一物烦陶甄。
gù wéi zào huà wěi , yī wù fán táo zhēn 。
山海殖财货,岂以灾芸芸。
shān hǎi zhí cái huò , qǐ yǐ zāi yún yún 。
阴阳有翕辟,息息相绵匀。
yīn yáng yǒu xī pì , xī xī xiāng mián yún 。
尽取不知节,力足疲乾坤。
jǐn qǔ bù zhī jié , lì zú pí qián kūn 。
周京制圜法,斯以关经纶。
zhōu jīng zhì huán fǎ , sī yǐ guān jīng lún 。
生民共日用,所贵利溥存。
shēng mín gòng rì yòng , suǒ guì lì pǔ cún 。
多寡有分数,远迩无畦畛。
duō guǎ yǒu fēn shù , yuǎn ěr wú qí zhěn 。
剂量一失理,悲乐区以分。
jì liàng yī shī lǐ , bēi lè qū yǐ fēn 。
八政首食货,邦本念尤廑。
bā zhèng shǒu shí huò , bāng běn niàn yóu jǐn 。
百姓苟不足,何资奉君亲。
bǎi xìng gǒu bù zú , hé zī fèng jūn qīn 。
我愿司计吏,治丝慎无棼。
wǒ yuàn sī jì lì , zhì sī shèn wú fén 。
钱币诚所重,民劳亦宜慬。
qián bì chéng suǒ zhòng , mín láo yì yí qín 。
忍待盈科进,长养春木芚。
rěn dài yíng kē jìn , zhǎng yǎng chūn mù tún 。
阜成庶可致,永永垂谟勋。
fù chéng shù kě zhì , yǒng yǒng chuí mó xūn 。
小子实孱劣,守官祇恂恂。
xiǎo zi shí càn liè , shǒu guān qí xún xún 。
忧心日如捣,凋敝殊未竣。
yōu xīn rì rú dǎo , diāo bì shū wèi jùn 。
顾之增汗战,何以答圣君。
gù zhī zēng hàn zhàn , hé yǐ dá shèng jūn 。
作诗谂后来,幸勿轻反唇。
zuò shī shěn hòu lái , xìng wù qīng fǎn chún 。