万物皆有性,顺其性为大。
wàn wù jiē yǒu xìng , shùn qí xìng wèi dà 。
顺之则无变,反之则有害。
shùn zhī zé wú biàn , fǎn zhī zé yǒu hài 。
禹之治河也,浚川而掘地。
yǔ zhī zhì hé yě , jùn chuān ér jué dì 。
水行乎地中,其性安而遂。
shuǐ xíng hū dì zhōng , qí xìng ān ér suì 。
因地为之防,犹恐不足制。
yīn dì wèi zhī fáng , yóu kǒng bù zú zhì 。
故附之山足,使循山而行。
gù fù zhī shān zú , shǐ xún shān ér xíng 。
山不可必得,或原阜丘陵。
shān bù kě bì děi , huò yuán fù qiū líng 。
水行乎两间,既固而既宁。
shuǐ xíng hū liǎng jiān , jì gù ér jì níng 。
及将近下流,山远而地平。
jí jiāng jìn xià liú , shān yuǎn ér dì píng 。
渠裂为二道,河分为九形。
qú liè wèi èr dào , hé fēn wéi jiǔ xíng 。
虽暴不得怒,虽盛不得盈。
suī bào bù dé nù , suī shèng bù dé yíng 。
所以顺而制,归之于沧溟。
suǒ yǐ shùn ér zhì , guī zhī yú cāng míng 。
后代蒙其业,历世六七十。
hòu dài méng qí yè , lì shì liù qī shí 。
凡千有馀年,而无所决溢。
fán qiān yǒu yú nián , ér wú suǒ jué yì 。
国君与世主,岂皆尽有德。
guó jūn yǔ shì zhǔ , qǐ jiē jǐn yǒu dé 。
盖繇河未徙,一皆循禹迹。
gài yáo hé wèi xǐ , yī jiē xún yǔ jì 。
河道既一徙,下涉乎战国。
hé dào jì yī xǐ , xià shè hū zhàn guó 。
水行平地上,乃堤防堙塞。
shuǐ xíng píng dì shàng , nǎi dī fáng yīn sāi 。
其时两堤间,实容五十里。
qí shí liǎng dī jiān , shí róng wǔ shí lǐ 。
水既有游息,堤无所啮毁。
shuǐ jì yǒu yóu xī , dī wú suǒ niè huǐ 。
后世迫而坏,河役始烦促。
hòu shì pò ér huài , hé yì shǐ fán cù 。
伐尽魏国薪,下尽淇园竹。
fá jǐn wèi guó xīn , xià jǐn qí yuán zhú 。
群官皆负薪,天子自临督。
qún guān jiē fù xīn , tiān zi zì lín dū 。
其牲用白马,其璧用白玉。
qí shēng yòng bái mǎ , qí bì yòng bái yù 。
歌辞剧辛酸,姑不至号哭。
gē cí jù xīn suān , gū bù zhì háo kū 。
瓠子口虽塞,宣房宫虽筑。
hù zi kǒu suī sāi , xuān fáng gōng suī zhù 。
其后复北决,分为屯氏河。
qí hòu fù běi jué , fēn wéi tún shì hé 。
遂不复堤塞,塞亦无如何。
suì bù fù dī sāi , sāi yì wú rú hé 。
两河既分流,害少而利多。
liǎng hé jì fēn liú , hài shǎo ér lì duō 。
久之屯氏绝,遂独任一渠。
jiǔ zhī tún shì jué , suì dú rèn yī qú 。
凡再决再塞,用延世之徒。
fán zài jué zài sāi , yòng yán shì zhī tú 。
有天时人事,可图不可图。
yǒu tiān shí rén shì , kě tú bù kě tú 。
有幸与不幸,数说不可诬。
yǒu xìng yǔ bù xìng , shǔ shuō bù kě wū 。
其后复大决,大坏其田庐。
qí hòu fù dà jué , dà huài qí tián lú 。
灌三十一县,言事者纷如。
guàn sān shí yī xiàn , yán shì zhě fēn rú 。
将欲塞之耶,凡役百万夫。
jiāng yù sāi zhī yé , fán yì bǎi wàn fū 。
费累百巨万,亦未知何如。
fèi lèi bǎi jù wàn , yì wèi zhī hé rú 。
如此是重困,是重民叹吁。
rú cǐ shì zhòng kùn , shì zhòng mín tàn xū 。
言事者不已,亦不复塞诸。
yán shì zhě bù yǐ , yì bù fù sāi zhū 。
李寻解光辈,其言不至迂。
lǐ xún jiě guāng bèi , qí yán bù zhì yū 。
遂任水所之,渠道自割除。
suì rèn shuǐ suǒ zhī , qú dào zì gē chú 。
当时募水工,无一人应书。
dāng shí mù shuǐ gōng , wú yī rén yīng shū 。
学虽有专攻,术亦有穷欤。
xué suī yǒu zhuān gōng , shù yì yǒu qióng yú 。
诸所说河者,桓谭实主之。
zhū suǒ shuō hé zhě , huán tán shí zhǔ zhī 。
但聚而为书,实无以处之。
dàn jù ér wèi shū , shí wú yǐ chù zhī 。
班孟坚作志,亦无所出取。
bān mèng jiān zuò zhì , yì wú suǒ chū qǔ 。
事有甚难者,虽知无所补。
shì yǒu shèn nán zhě , suī zhī wú suǒ bǔ 。
今之为河堤,与汉无甚殊。
jīn zhī wèi hé dī , yǔ hàn wú shèn shū 。
远者无数里,近无百步馀。
yuǎn zhě wú shù lǐ , jìn wú bǎi bù yú 。
两堤束其势,如缚吞舟鱼。
liǎng dī shù qí shì , rú fù tūn zhōu yú 。
适足激其怒,使之逃囚拘。
shì zú jī qí nù , shǐ zhī táo qiú jū 。
又水性隐伏,有容而必居。
yòu shuǐ xìng yǐn fú , yǒu róng ér bì jū 。
浸淫而灌注,日往而月徂。
jìn yín ér guàn zhù , rì wǎng ér yuè cú 。
扫材有腐败,土壤有浮虚。
sǎo cái yǒu fǔ bài , tǔ rǎng yǒu fú xū 。
水进而不止,正如人病躯。
shuǐ jìn ér bù zhǐ , zhèng rú rén bìng qū 。
病已在骨髓,医方治皮肤。
bìng yǐ zài gǔ suǐ , yī fāng zhì pí fū 。
下不漏足胫,上突为背疽。
xià bù lòu zú jìng , shàng tū wèi bèi jū 。
或水如雷声,或扫如人喘。
huò shuǐ rú léi shēng , huò sǎo rú rén chuǎn 。
或决如山倾,或去如席卷。
huò jué rú shān qīng , huò qù rú xí juǎn 。
如蛟龙引阵,如虎豹逃圈。
rú jiāo lóng yǐn zhèn , rú hǔ bào táo quān 。
如地户开辟,如谁何生变。
rú dì hù kāi pì , rú shuí hé shēng biàn 。
如神物主之,不可得而辨。
rú shén wù zhǔ zhī , bù kě dé ér biàn 。
嗟乎有如此,堤防岂能禁。
jiē hū yǒu rú cǐ , dī fáng qǐ néng jìn 。
盖缘平地上,失水之本性。
gài yuán píng dì shàng , shī shuǐ zhī běn xìng 。
而又无二渠,分九河所任。
ér yòu wú èr qú , fēn jiǔ hé suǒ rèn 。
以九合为一,所以如此甚。
yǐ jiǔ hé wèi yī , suǒ yǐ rú cǐ shèn 。
今之为邑居,多在古堤内。
jīn zhī wèi yì jū , duō zài gǔ dī nèi 。
以诸扫准之,高于屋数倍。
yǐ zhū sǎo zhǔn zhī , gāo yú wū shù bèi 。
以水面准之,亦高数尺外。
yǐ shuǐ miàn zhǔn zhī , yì gāo shù chǐ wài 。
诸扫正如城,而土有轻脆。
zhū sǎo zhèng rú chéng , ér tǔ yǒu qīng cuì 。
民正如鱼鳖,处破湟畎浍。
mín zhèng rú yú biē , chù pò huáng quǎn huì 。
被溺者常事,不溺者幸大。
bèi nì zhě cháng shì , bù nì zhě xìng dà 。
又河水重浊,淀淤日以积。
yòu hé shuǐ zhòng zhuó , diàn yū rì yǐ jī 。
又夏秋霖雨,诸水凑以入。
yòu xià qiū lín yǔ , zhū shuǐ còu yǐ rù 。
故有必决势,不决者盖鲜。
gù yǒu bì jué shì , bù jué zhě gài xiān 。
或决彼决此,或决近决远。
huò jué bǐ jué cǐ , huò jué jìn jué yuǎn 。
或决不可塞,或塞而复决。
huò jué bù kě sāi , huò sāi ér fù jué 。
或决于旦暮,或决于岁月。
huò jué yú dàn mù , huò jué yú suì yuè 。
或新扫苟完,或旧扫溃裂。
huò xīn sǎo gǒu wán , huò jiù sǎo kuì liè 。
譬如千万钧,用一绳持挈。
pì rú qiān wàn jūn , yòng yī shéng chí qiè 。
必有时而败,必有处而绝。
bì yǒu shí ér bài , bì yǒu chù ér jué 。
而自决大吴,凡害几郡县。
ér zì jué dà wú , fán hài jǐ jùn xiàn 。
河既北浸边,诸塘皆受患。
hé jì běi jìn biān , zhū táng jiē shòu huàn 。
亡胡与逸马,熟为之隔限。
wáng hú yǔ yì mǎ , shú wèi zhī gé xiàn 。
今虽甚盛时,亦防不虞变。
jīn suī shèn shèng shí , yì fáng bù yú biàn 。
所以议论者,复故道为便。
suǒ yǐ yì lùn zhě , fù gù dào wèi biàn 。
故道虽已高,可复亦可为。
gù dào suī yǐ gāo , kě fù yì kě wèi 。
但恐既复后,其变不可知。
dàn kǒng jì fù hòu , qí biàn bù kě zhī 。
我兵学虽陋,公兵学虽奇。
wǒ bīng xué suī lòu , gōng bīng xué suī qí 。
我说兵之难,公亦莫我违。
wǒ shuō bīng zhī nán , gōng yì mò wǒ wéi 。
河事异于兵,其难堪嘘欷。
hé shì yì yú bīng , qí nán kān xū xī 。
智有不可及,力有不可施。
zhì yǒu bù kě jí , lì yǒu bù kě shī 。
汲黯非不伟,所塞辄复隳。
jí àn fēi bù wěi , suǒ sāi zhé fù huī 。
王遵无奈何,誓死而执圭。
wáng zūn wú nài hé , shì sǐ ér zhí guī 。
若与唐衢说,号哭垂涕洟。
ruò yǔ táng qú shuō , háo kū chuí tì tì 。
未说穿故道,未说治故堤。
wèi shuō chuān gù dào , wèi shuō zhì gù dī 。
且说塞河口,所费不可推。
qiě shuō sāi hé kǒu , suǒ fèi bù kě tuī 。
诸所调发者,委积与山齐。
zhū suǒ diào fā zhě , wěi jī yǔ shān qí 。
卷扫者如云,进扫者如飞。
juǎn sǎo zhě rú yún , jìn sǎo zhě rú fēi 。
下扫名入川,其势忧流移。
xià sǎo míng rù chuān , qí shì yōu liú yí 。
上扫名争高,少动即势危。
shàng sǎo míng zhēng gāo , shǎo dòng jí shì wēi 。
万人梯急赴,两大鼓急椎。
wàn rén tī jí fù , liǎng dà gǔ jí chuí 。
作号声号令,用转光指麾。
zuò hào shēng hào lìng , yòng zhuǎn guāng zhǐ huī 。
其救护危急,争须臾毫厘。
qí jiù hù wēi jí , zhēng xū yú háo lí 。
又闻被灾郡,数路方荐饥。
yòu wén bèi zāi jùn , shù lù fāng jiàn jī 。
官私无畜聚,民力俱困疲。
guān sī wú chù jù , mín lì jù kùn pí 。
朝廷谋已劳,两宫食不怡。
cháo tíng móu yǐ láo , liǎng gōng shí bù yí 。
生民仰首望,使者忘寝饥。
shēng mín yǎng shǒu wàng , shǐ zhě wàng qǐn jī 。
为之柰何乎,勿计速与迟。
wèi zhī nài hé hū , wù jì sù yǔ chí 。
事虽有坚定,议论在所持。
shì suī yǒu jiān dìng , yì lùn zài suǒ chí 。
如一身数疾,必以先后医。
rú yī shēn shù jí , bì yǐ xiān hòu yī 。
假如移所费,用以业贫民。
jiǎ rú yí suǒ fèi , yòng yǐ yè pín mín 。
偿其所亡失,救其所苦辛。
cháng qí suǒ wáng shī , jiù qí suǒ kǔ xīn 。
或贷其田租,或享其终身。
huò dài qí tián zū , huò xiǎng qí zhōng shēn 。
独孤有常饩,使同室相亲。
dú gū yǒu cháng xì , shǐ tóng shì xiāng qīn 。
露尸与暴骸,收敛归诸坟。
lù shī yǔ bào hái , shōu liǎn guī zhū fén 。
精选强明吏,处之使平均。
jīng xuǎn qiáng míng lì , chù zhī shǐ píng jūn 。
乡官与胥徒,欺者以重论。
xiāng guān yǔ xū tú , qī zhě yǐ zhòng lùn 。
如此庶几乎,可无愁怨人。
rú cǐ shù jī hū , kě wú chóu yuàn rén 。
下酬更生望,上慰再造仁。
xià chóu gēng shēng wàng , shàng wèi zài zào rén 。
然而论议者,至今犹纷纷。
rán ér lùn yì zhě , zhì jīn yóu fēn fēn 。
或复其故道,或因其自然。
huò fù qí gù dào , huò yīn qí zì rán 。
公如决于一,勿使众议牵。
gōng rú jué yú yī , wù shǐ zhòng yì qiān 。
在己者有义,在命者以天。
zài jǐ zhě yǒu yì , zài mìng zhě yǐ tiān 。
而况行职分,而况本诚忱。
ér kuàng xíng zhí fēn , ér kuàng běn chéng chén 。
圣朝无不察,知子之赤心。
shèng cháo wú bù chá , zhī zi zhī chì xīn 。
嗟余何为者,草莽且贱微。
jiē yú hé wèi zhě , cǎo mǎng qiě jiàn wēi 。
与公本无素,一见即弗遗。
yǔ gōng běn wú sù , yī jiàn jí fú yí 。
以伯兄处我,以古人相期。
yǐ bó xiōng chù wǒ , yǐ gǔ rén xiāng qī 。
小设犹致说,大事宁无辞。
xiǎo shè yóu zhì shuō , dà shì níng wú cí 。
年且六十一,未作沟中尸。
nián qiě liù shí yī , wèi zuò gōu zhōng shī 。
常恐公礼义,如投诸污泥。
cháng kǒng gōng lǐ yì , rú tóu zhū wū ní 。
岂欲为迂阔,不得已为诗。
qǐ yù wèi yū kuò , bù dé yǐ wèi shī 。
沥吾之肝胆,但恐同儿嬉。
lì wú zhī gān dǎn , dàn kǒng tóng ér xī 。
又恐误公事,公千万慎思。
yòu kǒng wù gōng shì , gōng qiān wàn shèn sī 。
如将从近功,即深图便宜。
rú jiāng cóng jìn gōng , jí shēn tú pián yi 。
如必谋久利,唯古人是希。
rú bì móu jiǔ lì , wéi gǔ rén shì xī 。
是询而是度,是访而是咨。
shì xún ér shì dù , shì fǎng ér shì zī 。
或博物君子,或宿儒老师。
huò bó wù jūn zǐ , huò sù rú lǎo shī 。
或滨河野叟,或市井年耆。
huò bīn hé yě sǒu , huò shì jǐng nián qí 。
或愚直夫妇,所言无蔽欺。
huò yú zhí fū fù , suǒ yán wú bì qī 。
或老胥退兵,耳闻而目窥。
huò lǎo xū tuì bīng , ěr wén ér mù kuī 。
或世为水学,可与讲是非。
huò shì wèi shuǐ xué , kě yǔ jiǎng shì fēi 。
或博募水工,按地形高卑。
huò bó mù shuǐ gōng , àn dì xíng gāo bēi 。
从便道穿渠,稍引河势披。
cóng biàn dào chuān qú , shāo yǐn hé shì pī 。
海既为大壑,汴既分一支。
hǎi jì wèi dà hè , biàn jì fēn yī zhī 。
如关窍疏通,脏腑病可治。
rú guān qiào shū tōng , zàng fǔ bìng kě zhì 。
此说如何哉,但恐出于狂。
cǐ shuō rú hé zāi , dàn kǒng chū yú kuáng 。
如何完障塞,如何复诸塘。
rú hé wán zhàng sāi , rú hé fù zhū táng 。
观变而待时,亦恐谋不臧。
guān biàn ér dài shí , yì kǒng móu bù zāng 。
为复有说者,且须严边防。
wèi fù yǒu shuō zhě , qiě xū yán biān fáng 。
如魏尚守边,见称于冯唐。
rú wèi shàng shǒu biān , jiàn chēng yú féng táng 。
如祭彤久任,使匈奴伏藏。
rú jì tóng jiǔ rèn , shǐ xiōng nú fú cáng 。
以车制冲突,如卫青武刚。
yǐ chē zhì chōng tū , rú wèi qīng wǔ gāng 。
多置强弩手,如李广大黄。
duō zhì qiáng nǔ shǒu , rú lǐ guǎng dà huáng 。
选募如马隆,练卒如高王。
xuǎn mù rú mǎ lóng , liàn zú rú gāo wáng 。
如汉置奔命,使我军势张。
rú hàn zhì bèn mìng , shǐ wǒ jūn shì zhāng 。
短兵斫马胫,冲车乱其行。
duǎn bīng zhuó mǎ jìng , chōng chē luàn qí xíng 。
赏不以首级,所以严部分。
shǎng bù yǐ shǒu jí , suǒ yǐ yán bù fèn 。
大陷刀如墙,可以坚吾阵。
dà xiàn dāo rú qiáng , kě yǐ jiān wú zhèn 。
羊叔子以德,郭子仪以信。
yáng shū zi yǐ dé , guō zi yí yǐ xìn 。
光弼战河阳,挥旗令直进。
guāng bì zhàn hé yáng , huī qí lìng zhí jìn 。
其时诸军势,如决水千仞。
qí shí zhū jūn shì , rú jué shuǐ qiān rèn 。
杨素不用车,可汗下马拜。
yáng sù bù yòng chē , kè hán xià mǎ bài 。
仅以其身免,号哭而大败。
jǐn yǐ qí shēn miǎn , háo kū ér dà bài 。
将帅在方略,胜却百万兵。
jiàng shuài zài fāng lüè , shèng què bǎi wàn bīng 。
安边在良将,胜却筑长城。
ān biān zài liáng jiàng , shèng què zhù cháng chéng 。
愿子治水功,有以酬明时。
yuàn zi zhì shuǐ gōng , yǒu yǐ chóu míng shí 。
便领铁林兵,尽衣犀牛皮。
biàn lǐng tiě lín bīng , jǐn yī xī niú pí 。
连营环绣帽,大纛随牙旗。
lián yíng huán xiù mào , dà dào suí yá qí 。
分金赐勇敢,藏书付偏裨。
fēn jīn cì yǒng gǎn , cáng shū fù piān pí 。
先声义信远,下令霜风驰。
xiān shēng yì xìn yuǎn , xià lìng shuāng fēng chí 。
出塞有丰草,近关无马蹄。
chū sài yǒu fēng cǎo , jìn guān wú mǎ tí 。
穹庐大漠外,别部黑山西。
qióng lú dà mò wài , bié bù hēi shān xī 。
伐谋为上策,何用长缨羁。
fá móu wèi shàng cè , hé yòng cháng yīng jī 。
本朝正明盛,以德服外夷。
běn cháo zhèng míng shèng , yǐ dé fú wài yí 。
使来不受献,南越回山梯。
shǐ lái bù shòu xiàn , nán yuè huí shān tī 。
西闭玉门关,东却高句丽。
xī bì yù mén guān , dōng què gāo jù lì 。
四夷无一事,各安巢穴栖。
sì yí wú yī shì , gè ān cháo xué qī 。
名将更无功,优诏勒鼎彝。
míng jiàng gèng wú gōng , yōu zhào lēi dǐng yí 。
师旋作鼓吹,军容除虎貔。
shī xuán zuò gǔ chuī , jūn róng chú hǔ pí 。
银珰致郊劳,翰林严锁扉。
yín dāng zhì jiāo láo , hàn lín yán suǒ fēi 。
除书纸用麻,省吏身著绯。
chú shū zhǐ yòng má , shěng lì shēn zhù fēi 。
公方有所念,山足江之湄。
gōng fāng yǒu suǒ niàn , shān zú jiāng zhī méi 。
无心入黄阁,有表辞赤墀。
wú xīn rù huáng gé , yǒu biǎo cí chì chí 。
乞得老来身,浩歌还会稽。
qǐ dé lǎo lái shēn , hào gē hái huì jī 。
白云与绿波,无所不可之。
bái yún yǔ lǜ bō , wú suǒ bù kě zhī 。
春风桃花坞,秋色黄菊篱。
chūn fēng táo huā wù , qiū sè huáng jú lí 。
茶篮与酒榼,壶矢兼琴棋。
chá lán yǔ jiǔ kē , hú shǐ jiān qín qí 。
烹鸡炊黍饭,可倩庞公妻。
pēng jī chuī shǔ fàn , kě qiàn páng gōng qī 。
岂无会稽老,雪夜同泛溪。
qǐ wú huì jī lǎo , xuě yè tóng fàn xī 。
亦有二三子,棹歌相追随。
yì yǒu èr sān zi , zhào gē xiāng zhuī suí 。
散尽橐中金,留得身上衣。
sàn jǐn tuó zhōng jīn , liú dé shēn shàng yī 。
有宅是官借,无田可扶犁。
yǒu zhái shì guān jiè , wú tián kě fú lí 。
闲吟题寺观,长啸入云霓。
xián yín tí sì guàn , cháng xiào rù yún ní 。
公得我诗后,一梦须先归。
gōng dé wǒ shī hòu , yī mèng xū xiān guī 。