屈原者,名平,楚之同姓也
qū yuán zhě , míng píng , chǔ zhī tóng xìng yě
为楚怀王左徒
wèi chǔ huái wáng zuǒ tú
博闻强志,明于治乱,娴于辞令
bó wén qiáng zhì , míng yú zhì luàn , xián yú cí lìng
入则与王图议国事,以出号令
rù zé yǔ wáng tú yì guó shì , yǐ chū hào lìng
出则接遇宾客,应对诸侯
chū zé jiē yù bīn kè , yìng duì zhū hóu
上官大夫与之同列,争宠而心害其能
shàng guān dà fū yǔ zhī tóng liè , zhēng chǒng ér xīn hài qí néng
怀王使屈原造为宪令,屈平属草稿未定
huái wáng shǐ qū yuán zào wèi xiàn lìng , qū píng shǔ cǎo gǎo wèi dìng
上官大夫见而欲夺之,屈平不与,因谗之曰:“王使屈平为令,众莫不知
shàng guān dà fū jiàn ér yù duó zhī , qū píng bù yǔ , yīn chán zhī yuē :“ wáng shǐ qū píng wèi lìng , zhòng mò bù zhī
每一令出,平伐其功,曰以为‘非我莫能为也
měi yī lìng chū , píng fá qí gōng , yuē yǐ wéi ‘ fēi wǒ mò néng wèi yě
’”王怒而疏屈平
’” wáng nù ér shū qū píng
屈平疾王听之不聪也,谗谄之蔽明也,邪曲之害公也,方正之不容也,故忧愁幽思而作《离骚》
qū píng jí wáng tīng zhī bù cōng yě , chán chǎn zhī bì míng yě , xié qū zhī hài gōng yě , fāng zhèng zhī bù róng yě , gù yōu chóu yōu sī ér zuò 《 lí sāo 》
“离骚”者,犹离忧也
“ lí sāo ” zhě , yóu lí yōu yě
夫天者,人之始也
fū tiān zhě , rén zhī shǐ yě
父母者,人之本也
fù mǔ zhě , rén zhī běn yě
人穷则反本,故劳苦倦极,未尝不呼天也
rén qióng zé fǎn běn , gù láo kǔ juàn jí , wèi cháng bù hū tiān yě
疾痛惨怛,未尝不呼父母也
jí tòng cǎn dá , wèi cháng bù hū fù mǔ yě
屈平正道直行,竭忠尽智以事其君,谗人间之,可谓穷矣
qū píng zhèng dào zhí xíng , jié zhōng jìn zhì yǐ shì qí jūn , chán rén jiān zhī , kě wèi qióng yǐ
信而见疑,忠而被谤,能无怨乎
xìn ér jiàn yí , zhōng ér bèi bàng , néng wú yuàn hū
屈平之作《离骚》,盖自怨生也
qū píng zhī zuò 《 lí sāo 》, gài zì yuàn shēng yě
《国风》好色而不淫,《小雅》怨诽而不乱
《 guó fēng 》 hào sè ér bù yín ,《 xiǎo yǎ 》 yuàn fěi ér bù luàn
若《离骚》者,可谓兼之矣
ruò 《 lí sāo 》 zhě , kě wèi jiān zhī yǐ
上称帝喾,下道齐桓,中述汤、武,以刺世事
shàng chēng dì kù , xià dào qí huán , zhōng shù tāng 、 wǔ , yǐ cì shì shì
明道德之广崇,治乱之条贯,靡不毕见
míng dào dé zhī guǎng chóng , zhì luàn zhī tiáo guàn , mí bù bì jiàn
其文约,其辞微,其志洁,其行廉
qí wén yuē , qí cí wēi , qí zhì jié , qí xíng lián
其称文小而其指极大,举类迩而见义远
qí chēng wén xiǎo ér qí zhǐ jí dà , jǔ lèi ěr ér jiàn yì yuǎn
其志洁,故其称物芳
qí zhì jié , gù qí chēng wù fāng
其行廉,故死而不容
qí xíng lián , gù sǐ ér bù róng
自疏濯淖污泥之中,蝉蜕于浊秽,以浮游尘埃之外,不获世之滋垢,皭然泥而不滓者也
zì shū zhuó nào wū ní zhī zhōng , chán tuì yú zhuó huì , yǐ fú yóu chén āi zhī wài , bù huò shì zhī zī gòu , jiào rán niè ér bù zǐ zhě yě
推此志也,虽与日月争光可也
tuī cǐ zhì yě , suī yǔ rì yuè zhēng guāng kě yě
屈平既绌,其后秦欲伐齐,齐与楚从亲,惠王患之
qū píng jì chù , qí hòu qín yù fá qí , qí yǔ chǔ cóng qīn , huì wáng huàn zhī
乃令张仪详去秦,厚币委质事楚,曰:“秦甚憎齐,齐与楚从亲,楚诚能绝齐,秦愿献商、于之地六百里
nǎi lìng zhāng yí xiáng qù qín , hòu bì wěi zhì shì chǔ , yuē :“ qín shèn zēng qí , qí yǔ chǔ cóng qīn , chǔ chéng néng jué qí , qín yuàn xiàn shāng 、 yú zhī dì liù bǎi lǐ
”楚怀王贪而信张仪,遂绝齐,使使如秦受地
” chǔ huái wáng tān ér xìn zhāng yí , suì jué qí , shǐ shǐ rú qín shòu dì
张仪诈之曰:“仪与王约六里,不闻六百里
zhāng yí zhà zhī yuē :“ yí yǔ wáng yuē liù lǐ , bù wén liù bǎi lǐ
”楚使怒去,归告怀王
” chǔ shǐ nù qù , guī gào huái wáng
怀王怒,大兴师伐秦
huái wáng nù , dà xīng shī fá qín
秦发兵击之,大破楚师于丹、淅,斩首八万,虏楚将屈匄,遂取楚之汉中地
qín fā bīng jī zhī , dà pò chǔ shī yú dān 、 xī , zhǎn shǒu bā wàn , lǔ chǔ jiāng qū gài , suì qǔ chǔ zhī hàn zhōng dì
怀王乃悉发国中兵,以深入击秦,战于蓝田
huái wáng nǎi xī fā guó zhōng bīng , yǐ shēn rù jī qín , zhàn yú lán tián
魏闻之,袭楚至邓
wèi wén zhī , xí chǔ zhì dèng
楚兵惧,自秦归
chǔ bīng jù , zì qín guī
而齐竟怒,不救楚,楚大困
ér qí jìng nù , bù jiù chǔ , chǔ dà kùn
明年,秦割汉中地与楚以和
míng nián , qín gē hàn zhōng dì yǔ chǔ yǐ hé
楚王曰:“不愿得地,愿得张仪而甘心焉
chǔ wáng yuē :“ bù yuàn dé dì , yuàn dé zhāng yí ér gān xīn yān
”张仪闻,乃曰:“以一仪而当汉中地,臣请往如楚
” zhāng yí wén , nǎi yuē :“ yǐ yī yí ér dāng hàn zhōng dì , chén qǐng wǎng rú chǔ
”如楚,又因厚币用事者臣靳尚,而设诡辩于怀王之宠姬郑袖
” rú chǔ , yòu yīn hòu bì yòng shì zhě chén jìn shàng , ér shè guǐ biàn yú huái wáng zhī chǒng jī zhèng xiù
怀王竟听郑袖,复释去张仪
huái wáng jìng tīng zhèng xiù , fù shì qù zhāng yí
是时屈原既疏,不复在位,使于齐,顾反,谏怀王曰:“何不杀张仪
shì shí qū yuán jì shū , bù fù zài wèi , shǐ yú qí , gù fǎn , jiàn huái wáng yuē :“ hé bù shā zhāng yí
”怀王悔,追张仪,不及
” huái wáng huǐ , zhuī zhāng yí , bù jí
其后,诸侯共击楚,大破之,杀其将唐昧
qí hòu , zhū hóu gòng jī chǔ , dà pò zhī , shā qí jiāng táng mèi
时秦昭王与楚婚,欲与怀王会
shí qín zhāo wáng yǔ chǔ hūn , yù yǔ huái wáng huì
怀王欲行,屈平曰:“秦,虎狼之国,不可信,不如毋行
huái wáng yù xíng , qū píng yuē :“ qín , hǔ láng zhī guó , bù kě xìn , bù rú wú xíng
”怀王稚子子兰劝王行:“奈何绝秦欢
” huái wáng zhì zi zi lán quàn wáng xíng :“ nài hé jué qín huān
”怀王卒行
” huái wáng zú xíng
入武关,秦伏兵绝其后,因留怀王,以求割地
rù wǔ guān , qín fú bīng jué qí hòu , yīn liú huái wáng , yǐ qiú gē dì
怀王怒,不听
huái wáng nù , bù tīng
亡走赵,赵不内
wáng zǒu zhào , zhào bù nèi
复之秦,竟死于秦而归葬
fù zhī qín , jìng sǐ yú qín ér guī zàng
长子顷襄王立,以其弟子兰为令尹
zhǎng zǐ qǐng xiāng wáng lì , yǐ qí dì zǐ lán wèi lìng yǐn
楚人既咎子兰以劝怀王入秦而不反也
chǔ rén jì jiù zi lán yǐ quàn huái wáng rù qín ér bù fǎn yě
屈平既嫉之,虽放流,眷顾楚国,系心怀王,不忘欲反
qū píng jì jí zhī , suī fàng liú , juàn gù chǔ guó , xì xīn huái wáng , bù wàng yù fǎn
冀幸君之一悟,俗之一改也
jì xìng jūn zhī yī wù , sú zhī yī gǎi yě
其存君兴国,而欲反复之,一篇之中,三致志焉
qí cún jūn xīng guó , ér yù fǎn fù zhī , yī piān zhī zhōng , sān zhì zhì yān
然终无可奈何,故不可以反
rán zhōng wú kě nài hé , gù bù kě yǐ fǎn
卒以此见怀王之终不悟也
zú yǐ cǐ jiàn huái wáng zhī zhōng bù wù yě
人君无愚、智、贤、不肖,莫不欲求忠以自为,举贤以自佐
rén jūn wú yú 、 zhì 、 xián 、 bù xiào , mò bù yù qiú zhōng yǐ zì wèi , jǔ xián yǐ zì zuǒ
然亡国破家相随属,而圣君治国累世而不见者,其所谓忠者不忠,而所谓贤者不贤也
rán wáng guó pò jiā xiāng suí shǔ , ér shèng jūn zhì guó lèi shì ér bú jiàn zhě , qí suǒ wèi zhōng zhě bù zhōng , ér suǒ wèi xián zhě bù xián yě
怀王以不知忠臣之分,故内惑于郑袖,外欺于张仪,疏屈平而信上官大夫、令尹子兰,兵挫地削,亡其六郡,身客死于秦,为天下笑,此不知人之祸也
huái wáng yǐ bù zhī zhōng chén zhī fēn , gù nèi huò yú zhèng xiù , wài qī yú zhāng yí , shū qū píng ér xìn shàng guān dà fū 、 lìng yǐn zi lán , bīng cuò dì xuē , wáng qí liù jùn , shēn kè sǐ yú qín , wèi tiān xià xiào , cǐ bù zhī rén zhī huò yě
易曰:“井泄不食,为我心恻,可以汲
yì yuē :“ jǐng xiè bù shí , wèi wǒ xīn cè , kě yǐ jí
王明,并受其福
wáng míng , bìng shòu qí fú
”王之不明,岂足福哉
” wáng zhī bù míng , qǐ zú fú zāi
令尹子兰闻之,大怒,卒使上官大夫短屈原于顷襄王,顷襄王怒而迁之
lìng yǐn zi lán wén zhī , dà nù , zú shǐ shàng guān dà fū duǎn qū yuán yú qǐng xiāng wáng , qǐng xiāng wáng nù ér qiān zhī
屈原至于江滨,被发行吟泽畔,颜色憔悴,形容枯槁
qū yuán zhì yú jiāng bīn , bèi fā xíng yín zé pàn , yán sè qiáo cuì , xíng róng kū gǎo
渔父见而问之曰:“子非三闾大夫欤
yú fù jiàn ér wèn zhī yuē :“ zi fēi sān lǘ dà fū yú
”屈原曰:“举世混浊而我独清,众人皆醉而我独醒,是以见放
” qū yuán yuē :“ jǔ shì hún zhuó ér wǒ dú qīng , zhòng rén jiē zuì ér wǒ dú xǐng , shì yǐ jiàn fàng
”渔父曰:“夫圣人者,不凝滞于物,而能与世推移
” yú fù yuē :“ fū shèng rén zhě , bù níng zhì yú wù , ér néng yǔ shì tuī yí
举世混浊,何不随其流而扬其波
jǔ shì hún zhuó , hé bù suí qí liú ér yáng qí bō
众人皆醉,何不哺其糟而啜其醨
zhòng rén jiē zuì , hé bù bǔ qí zāo ér chuài qí lí
何故怀瑾握瑜,而自令见放为
hé gù huái jǐn wò yú , ér zì lìng jiàn fàng wèi
”屈原曰:“吾闻之,新沐者必弹冠,新浴者必振衣
” qū yuán yuē :“ wú wén zhī , xīn mù zhě bì dàn guān , xīn yù zhě bì zhèn yī
人又谁能以身之察察,受物之汶汶者乎
rén yòu shuí néng yǐ shēn zhī chá chá , shòu wù zhī wèn wèn zhě hū
宁赴常流而葬乎江鱼腹中耳
níng fù cháng liú ér zàng hū jiāng yú fù zhōng ěr
又安能以皓皓之白,而蒙世之温蠖乎
yòu ān néng yǐ hào hào zhī bái , ér méng shì zhī wēn huò hū
”乃作《怀沙》之赋
” nǎi zuò 《 huái shā 》 zhī fù
……于是怀石,遂自投汨罗以死
…… yú shì huái shí , suì zì tóu mì luó yǐ sǐ
屈原既死之后,楚有宋玉、唐勒、景差之徒者,皆好辞而以赋见称
qū yuán jì sǐ zhī hòu , chǔ yǒu sòng yù 、 táng lēi 、 jǐng chà zhī tú zhě , jiē hǎo cí ér yǐ fù jiàn chēng
然皆祖屈原之从容辞令,终莫敢直谏
rán jiē zǔ qū yuán zhī cóng róng cí lìng , zhōng mò gǎn zhí jiàn
其后楚日以削,数十年竟为秦所灭
qí hòu chǔ rì yǐ xuē , shù shí nián jìng wèi qín suǒ miè
太史公曰:“余读《离骚》《天问》《招魂》《哀郢》,悲其志
tài shǐ gōng yuē :“ yú dú 《 lí sāo 》《 tiān wèn 》《 zhāo hún 》《 āi yǐng 》, bēi qí zhì
适长沙,观屈原所自沉渊,未尝不垂涕,想见其为人
shì cháng shā , guān qū yuán suǒ zì chén yuān , wèi cháng bù chuí tì , xiǎng jiàn qí wéi rén
及见贾生吊之,又怪屈原以彼其材游诸侯,何国不容,而自令若是
jí jiàn jiǎ shēng diào zhī , yòu guài qū yuán yǐ bǐ qí cái yóu zhū hóu , hé guó bù róng , ér zì lìng ruò shì
读《????鸟赋》,同死生,轻去就,又爽然自失矣
dú 《 fú niǎo fù 》, tóng sǐ shēng , qīng qù jiù , yòu shuǎng rán zì shī yǐ
”(???? 一作:服)
”( fú yī zuò : fú )